Τον Οκτώβριο του 2012, ο Έλληνας πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς ήταν ο κεντρικός ομιλητής στο IHT Global Conversation, μια εκδήλωση για την 125η επέτειο της International Herald Tribune στο Παρίσι. Ένα χρόνο αργότερα, το IHT έγινε The International New York Times, με το 2013 να συμπληρώνει επίσης 15 χρόνια συνεργασίας με την Καθημερινή. Αλλά ήταν στην εκδήλωση στο Παρίσι, μετά την ομιλία του Σαμαρά, που τότε ο αντιπρόεδρος της IHT Αχιλλέας Τσάλτας σκέφτηκε: «Γιατί να μην έχουμε μια παγκόσμια συζήτηση στην Ελλάδα;» Τώρα, ο Τσάλτας αναπολεί εκείνες τις μέρες ενόψει της 10ης επετειακής έκδοσης του Athens Democracy Forum, μια εκδήλωση που ξεκίνησε ως ιδέα και εξελίχθηκε σε θεσμό.

Ο Τσάλτας θυμάται πώς προσέγγισε τον διευθυντή της Καθημερινής, Αλέξη Παπαχελά, και τον αρχισυντάκτη της Καθημερινής, Νίκο Κωνσταντάρα, και πώς σκέφτηκαν έναν τίτλο για την εκδήλωση μέχρι που ο Κωνσταντάρας σκέφτηκε το «Democracy Under Pressure», που είναι αυτό. το Athens Democracy Forum συγκλήθηκε στα δύο πρώτα χρόνια ύπαρξής του.

Την προσπάθειά τους υποστήριξε και ο Αντώνης Σαμαράς, ο οποίος ήταν ένας από τους ομιλητές στην πρώτη, δίωρη εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στη Στοά του Αττάλου στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας στις 16 Σεπτεμβρίου 2013, αμέσως μετά την Παγκόσμια Ημέρα Δημοκρατίας, με την υποστήριξη του Ταμείου για τη Δημοκρατία των Ηνωμένων Εθνών και στη συνέχεια του Γενικού Γραμματέα Μπαν Κι Μουν.

Η ιδέα να φιλοξενηθεί η εκδήλωση στον κόμβο της αθηναϊκής δημοκρατίας ανήκε στην Όλγα Κεφαλογιάννη, τότε υπουργό Τουρισμού, ενώ η πρωτοβουλία αντιμετωπίστηκε με ενθουσιασμό και από τον δήμαρχο Αθηναίων Γιώργο Καμίνη. «Το συνέδριο ήρθε σε μια πολύ καλή στιγμή για την Αθήνα», λέει στην Καθημερινή, θυμούμενος πώς ο Τσάλτας είχε ζητήσει μια συνάντηση για να συζητηθεί «μια ιδέα για την οργάνωση κάτι για τη δημοκρατία στην Αθήνα».

Η δημοτική αρχή «το αγκάλιασε με ενθουσιασμό», λέει ο Καμίνης. «Η υποστήριξη της Καθημερινής και των New York Times ήταν εγγύηση για εμάς και όταν είδαμε ότι ήταν επιτυχημένη, αποφασίσαμε να την κάνουμε αθηναϊκό θεσμό».

Αξιότιμοι ομιλητές

Και όντως έγινε θεσμός. Από το 2013, το Athens Democracy Forum έχει φιλοξενήσει εξέχοντες διεθνείς ομιλητές όπως οι Κόφι Ανάν, Τζόζεφ Στίγκλιτς, Σβιατλάνα Τσιχανούσκαγια, Γιουβάλ Νόα Χαράρι, Ιρίνα Μπόκοβα, Ντόναλντ Τουσκ και ο σημερινός πρωθυπουργός της Ελλάδας, Κυριάκος Μητσοτάκης, αλλά και πιο αμφιλεγόμενες προσωπικότητες όπως ο Έντουαρντ. Σνόουντεν και Στιβ Μπάνον.

Ο Ban Ki-moon, του οποίου η εμφάνιση στην πρώτη έκδοση της εκδήλωσης το 2013 είχε τη μορφή επιστολής υποστήριξης, θα είναι ένας από τους βασικούς ομιλητές στη φετινή επετειακή εκδήλωση, που θα πραγματοποιηθεί στις 28-30 Σεπτεμβρίου, όπως θα γίνει. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και η Ελληνίδα Πρόεδρος Κατερίνα Σακελλαροπούλου. Το ετήσιο Βραβείο Δημοκρατίας, εν τω μεταξύ, θα απονεμηθεί στον Πρόεδρο της Ουκρανίας Volodymyr Zelenskyy.

«Ζούμε και ενεργούμε σε ιστορικούς καιρούς, όπου το δίλημμα «δημοκρατία ή αυτοκρατορία» δεν είναι πλέον απλώς σύνθημα ή θεωρητική πρόταση», τόνισε ο δήμαρχος Αθηναίων Κώστας Μπακογιάννης. «Και η απάντηση δίνεται κάθε μέρα από τον ηρωικό λαό της Ουκρανίας, υπό τη θαρραλέα ηγεσία του Προέδρου Zelenskyy, και τις ηγεσίες και τους λαούς της δημοκρατικής Ευρώπης: Δημοκρατία, με κάθε τίμημα», προσθέτει, εξηγώντας γιατί το βραβείο, το οποίο είναι που απονεμήθηκε από τον Δήμο Αθηναίων στο πλαίσιο του ADF, θα αφιερωθεί φέτος στον λαό της Ουκρανίας.

«Στέλνει το μήνυμα, για 10η συνεχή χρονιά, ότι η Αθήνα παραμένει το αιώνιο λίκνο της δημοκρατίας», λέει ο δήμαρχος της ελληνικής πρωτεύουσας.

Η τοποθεσία ήταν καθοριστική για την επιτυχία του φόρουμ, η οποία επαναλήφθηκε με κοινή συναίνεση μεταξύ όλων των διοργανωτών το 2014 μετά από ένα εξαιρετικό ντεμπούτο.

«Η δημοκρατία δέχθηκε πυρά από το 2010 και ο κόσμος διψούσε για μια συζήτηση επί του θέματος», λέει ο Τσάλτας, ο οποίος θυμάται ότι κοίταξε το κοινό κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης του 2014 και είδε περίπου επτά ή οκτώ δημοσιογράφους των New York Times να ακούνε τις ομιλίες. Στο επόμενο ταξίδι του στην αμερικανική πόλη, ο Τσάλτας είπε στον τότε εκδότη της εφημερίδας, Arthur Sulzberger, ότι το φόρουμ έχει μέλλον. «Όπως ακριβώς έκανε ο Klaus Schwab με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, αν ξεκινούσε τώρα, θα μπορούσε να ιδρύσει το Athens Democracy Forum», θυμάται ο Τσάλτας.

Το συνέδριο έγινε πολύ πιο οργανωμένο το 2015 και διήρκεσε δύο ημέρες στην Αθήνα και δύο στο θέρετρο Costa Navarino στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο. Επίσης μετονομάστηκε, φυσικά, με πρωτοβουλία του διευθυντή σύνταξης των NYT, για να περιέχει το όνομα Αθήνα στον τίτλο. «Η Αθήνα δεν είναι μόνο το όνομα μιας πόλης. είναι ιδέα», λέει ο Τσάλτας. Το συνέδριο πήγε τόσο καλά που οι NYT άρχισαν να σκέφτονται να το μεταφέρουν από την Αθήνα σε άλλα μέρη όπως το Λονδίνο το 2016.

«Τότε είπε ο Γιώργος Καμίνης «Θα έρθω στη Νέα Υόρκη και θα μιλήσω με τον ιδιοκτήτη των NYT», θυμάται ο Τσάλτας.

«Πέταξα κατευθείαν στη Νέα Υόρκη για να πείσω το διοικητικό συμβούλιο των NYT πόσο σημαντικό ήταν για το συνέδριο να είναι στην Αθήνα, ότι ήταν το πιο προφανές μέρος για τη διεξαγωγή του, γιατί η Αθήνα είναι το λίκνο της δημοκρατίας», λέει ο πρώην δήμαρχος.

Τόνισε επίσης ότι το συνέδριο έχει καθιερωθεί στο μυαλό των κατοίκων της πόλης, όσο και των συμμετεχόντων. «Πίστευα ότι ήταν υπέροχο για μια πόλη να έχει ένα τέτοιο ίδρυμα, ένα με τέτοια διεθνή ακτινοβολία. Έδωσε επίσης στην Αθήνα μεγάλη προβολή στο τέλος της τουριστικής περιόδου, την οποία προσπαθούσαμε να επεκτείνουμε τότε», προσθέτει ο Καμίνης.

Δεν ήταν όμως μόνο τα επιχειρήματα του πρώην δημάρχου Αθηναίων που επηρέασαν τους NYT. «Η εφημερίδα ενδιαφερόταν για την Ελλάδα: Ήταν η πρώτη χώρα στην Ευρώπη που φλέρταρε με τον λαϊκισμό, η Αθήνα ήταν ένα καζάνι που έβραζε και έβλεπαν ότι αυτό που συνέβαινε εδώ θα γινόταν σύντομα αλλού», συνεχίζει ο Τσάλτας, τον οποίο έχει περιγράψει ο ο πρόεδρος, διεθνής της εταιρείας The New York Times ως η «κύρια έμπνευση» πίσω από το ADF.

Έτσι, το συνέδριο έμεινε –τουλάχιστον προς το παρόν– στην Αθήνα και ενώ ακόμη διοργανώνεται σε συνεργασία με τους NYT, ανεξαρτητοποιήθηκε από την εφημερίδα το 2020 και έκτοτε πραγματοποιείται υπό την αιγίδα του Ιδρύματος Δημοκρατία και Πολιτισμός. της οποίας επικεφαλής είναι ο Τσάλτας.

Το ίδρυμα ιδρύθηκε κυρίως για να βοηθήσει το συνέδριο να αναπτυχθεί, αλλά και για να μην είναι απλώς ένα φόρουμ όπου συζητείται η δημοκρατία, αλλά και ένα φόρουμ όπου μπορούν να αναληφθούν πρωτοβουλίες. «Στόχος είναι να προκύψουν ορισμένες προτάσεις από όλα αυτά τα πράγματα για τα οποία μιλάμε τα τελευταία 10 χρόνια και να γίνουν πράξη, γιατί η δημοκρατία πρέπει να εξελιχθεί, πρέπει να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα, πρέπει να αλλαγή», σημειώνει ο Τσάλτας, τονίζοντας ότι η αλλαγή που επιτεύχθηκε από το 2013 μέχρι σήμερα δεν είναι πλέον μόνο ο σκοπός, αλλά και το μέσο.

«Θέλουμε να πούμε ότι το συνέδριο είναι ο τηλεβόας του ιδρύματος», προσθέτει, εξηγώντας ότι ήδη πραγματοποιούνται ορισμένες πρωτοβουλίες για την προώθηση της δημοκρατίας, όπως ένα έργο που έλαβε χώρα σε πέντε διαφορετικές πόλεις από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο με στόχο τον εντοπισμό τις νέες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι δημοκρατικές δομές και διαδικασίες παγκοσμίως.

«Ενέργεια» της διασποράς

Όσον αφορά τον ίδιο τον Τσάλτα, ο Έλληνας Αυστραλός πιστεύει ότι η ενασχόλησή του με το συνέδριο από το 2013 μπορεί να ανιχνευθεί στην επιρροή των γονιών του, τους οποίους έχασε το 2010 και το 2011. Θυμάται ότι τον ρώτησαν πώς ξεκίνησε το εγχείρημα κατά τη διάρκεια μια συνάντηση που είχε ο ίδιος και ο Καμίνης πριν από περίπου πέντε χρόνια με τους ανθρώπους των New York Times και άλλους στη Νέα Υόρκη που συμμετείχαν στο συνέδριο. Απάντησε ότι λίγο πριν πεθάνει ο πατέρας του, τον είχε επισκεφτεί στο νοσοκομείο, όπου ήταν περιτριγυρισμένος από βιβλία για την αρχαία Ελλάδα. «Μου είπε, «Γιε μου, πρέπει να κάνεις κάτι για την Ελλάδα». Μου κόλλησε» θυμάται ο Τσάλτας. «Οι Έλληνες της διασποράς έχουν αυτή την ενέργεια, αυτό το άγχος, όπως είχε ο πατέρας μου, να επιστρέψω στην Ελλάδα, να δω τα παιδιά του να κάνουν κάτι για την Ελλάδα. Όλη αυτή η ενέργεια βγήκε στο Φόρουμ για τη Δημοκρατία της Αθήνας».

Για τον Τσάλτα ήταν σαν να ένωνε τις τελείες. Είδε τη μαγεία στην πρώτη εκδήλωση το 2013, όταν ο Ζισκάρ ντ’ Εστέν, ο πρόεδρος της Γαλλίας από το 1974 έως το 1981, έτυχε να βρίσκεται στην Αθήνα και στο κοινό, όταν ο δημοσιογράφος των NYT Ροζέ Κοέν τον κάλεσε να πει μερικές ανεπανάληπτες λέξεις.

«Το να μιλάμε για δημοκρατία εδώ είναι ταυτόχρονα φυσικό και συγκινητικό», είπε. «Η γέννηση της δημοκρατίας είναι απαίτηση ομιλίας και μετά από λίγο άλλαξε δομή και έγινε αίτημα για μοίρασμα της εξουσίας – δεν είναι αίτημα ενός ατόμου, είναι αίτημα της ομάδας. Η δημοκρατία γεννήθηκε εδώ. είναι μια θεά λίγο πολύ – εύχομαι αυτή η θεά να βοηθήσει την Ελλάδα να βρει την καλύτερη και την πιο ευρωπαϊκή λύση στα προβλήματά της».

Καθώς ο Τσάλτας μιλά σήμερα στην Καθημερινή, η Ακρόπολη υψώνεται στο βάθος: Εννέα χρόνια μετά, η δημοκρατία γιορτάζεται ακόμα στο λίκνο της, στην Αθήνα.

Αθήνα-δημοκρατία-φόρουμ-γυρίζει-100Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν

Πρόεδρος της Γαλλίας, 1974-1981

«Ονομάζεται δημοκρατία, που σημαίνει δύναμη της ομάδας, όχι δύναμη του ατόμου. Και τώρα η δημοκρατία μοιάζει λίγο με μονοκρατορία που γίνεται για τα άτομα, αλλά μετά ήταν να βρούμε τι ήταν καλό για την ομάδα. Η ψηφοφορία δεν είχε σκοπό να πει τι είναι καλό για μένα, ήταν να πει τι είναι καλό για την Αθήνα. Πρέπει, λοιπόν, να θυμόμαστε αυτό το μάθημα, νομίζω, και πάντα στη δημοκρατική κίνηση να κρατάμε το πνεύμα ότι τελικά η δημοκρατία είναι ένας τρόπος να υπηρετείς την ομάδα και όχι να υπηρετήσεις τον εαυτό σου». (ADF, 2013)

Αθήνα-δημοκρατία-φόρουμ-στροφές-102Κόφι Ανάν

7ος Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, 1997-2006

«Καθώς συλλογίζεστε τη δημοκρατία, εμπνευστείτε από αυτή τη μοναδική πόλη, η οποία πριν από πάνω από 2.000 χρόνια δημιούργησε ένα επαναστατικό σύστημα διακυβέρνησης, στο οποίο οι ελεύθεροι ήταν οι κυρίαρχοι, υποταγμένοι μόνο στους νόμους που οι ίδιοι είχαν ψηφίσει. Την ονόμασαν «δημοκρατία», κυριολεκτικά την κυριαρχία του λαού, και αυτή η έμπνευση αντηχεί ακόμα και σήμερα σε όλο τον κόσμο. Πάντα λέω ότι όταν οι ηγέτες αποτυγχάνουν να ηγηθούν, ο λαός θα ηγηθεί και θα τους κάνει να ακολουθήσουν». (ADF, 2017)

Αθήνα-δημοκρατία-φόρουμ-γυρίζει-104Ρότζερ Κοέν

Δημοσιογράφος των New York Times, επικεφαλής του γραφείου του Παρισιού και οικοδεσπότης του ADF

«Νομίζω ότι η λέξη «στοά» συνδέεται με τη λέξη «στωικισμός» και ο Θεός ξέρει ότι χρειαζόμαστε αρκετή ποσότητα αυτής της ξεχασμένης ποιότητας αυτές τις μέρες. Η δημοκρατία είναι δέσμευση, είναι κοινότητα, είναι η ικανότητα για πολιτισμένη διαφωνία και νομίζω ότι όλοι εσείς μαρτυρείτε αυτό το πνεύμα με το να είστε μέρος αυτού του αξιοσημείωτου Φόρουμ για τη Δημοκρατία της Αθήνας». (ADF, 2018)

Αθήνα-δημοκρατία-φόρουμ-στροφές-106Τριφύλλι Χόγκαν

Ακτιβίστρια για το κλίμα και ιδρυτικός Διευθύνων Σύμβουλος της Force of Nature

«Ο φόβος, στο πλαίσιο μιας υπαρξιακής πρόκλησης όπως η κλιματική αλλαγή, όπως μια πανδημία, ο φόβος γεννά απάθεια, γεννά μηδενισμό, γεννά την πεποίθηση ότι είμαστε πολύ μικροί για να κάνουμε τη διαφορά και ότι το σύστημα είναι πολύ σπασμένο για να δημιουργήσει ουσιαστική αλλαγή . Και γι’ αυτό πιστεύω ότι ένα από τα πιο δυνατά πράγματα που μπορούμε να κάνουμε είναι να αρχίσουμε να ξαναγράφουμε τις ιστορίες που πιστεύουμε ότι είναι αληθινές για τον κόσμο και για τον ρόλο μας σε αυτόν και να μεταβούμε από αυτό το μέρος του άγχους στο πραγματικό πρακτορείο». (ADF, 2020)

Αθήνα-δημοκρατία-φόρουμ-στροφές-108Yuval Noah Harari

Ιστορικός, συγγραφέας

«Πριν από είκοσι χρόνια, ήταν μερικές εταιρείες ή επιχειρηματίες που κατάλαβαν αυτή την ιδέα, ότι αυτοί που ελέγχουν τη ροή των δεδομένων του κόσμου θα ελέγχουν τον κόσμο. Πριν από περίπου πέντε, έξι χρόνια, μερικές κυβερνήσεις άρχισαν να κατανοούν την ίδια αρχή… Το ερώτημα είναι ποιος ελέγχει τη ροή των δεδομένων στον κόσμο; Φαίνεται ότι βρισκόμαστε στα πρώτα στάδια ενός ψηφιακού ψυχρού πολέμου – με τον ίδιο τρόπο που κατεδαφίστηκε το Σιδηρούν Παραπέτασμα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, τώρα υπάρχει ολοένα και περισσότερο ένα «Πυριτικό Παραπέτασμα» που διχάζει τον κόσμο. Σε ποια πλευρά της κουρτίνας βρίσκεστε εξαρτάται από τον κωδικό που εκτελείται στο smartphone σας.” (ADF, 2021)

Από news