Η Τουρκία προσπαθεί από το 2019 να δώσει ουσία στην ιδέα της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi vatan) και να την εδραιώσει με μια σειρά τετελεσμένων, γνωρίζοντας ότι οι γειτονικές χώρες και οι εξωτερικές δυνάμεις είναι πολύ απίθανο να την υποστηρίξουν.

Όμως, εκμεταλλευόμενη την αδυναμία και την σχεδόν απελπισμένη θέση των διαδοχικών λιβυκών κυβερνήσεων, τον εμφύλιο πόλεμο και την ανάγκη τους να επιβιώσουν σε ένα εξαιρετικά ασταθές περιβάλλον, η Τουρκία κινήθηκε αποφασιστικά, προσφέροντας οικονομική, στρατιωτική και διπλωματική υποστήριξη για να τις βοηθήσει να επικρατήσουν, ενάντια σε όλες τις πιθανότητες. Με το στρατηγικό πλεονέκτημα της διεθνούς αναγνώρισης και επικαλούμενη την κατάσταση έκτακτης ανάγκης, οι κυβερνήσεις της Τρίπολης συνήψαν μια σειρά συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένης της οριοθέτησης των θαλάσσιων δικαιοδοσιών και, πρόσφατα, μια προκαταρκτική συμφωνία για την παροχή αδειών γεώτρησης στην τουρκική κρατική πετρελαϊκή εταιρεία TPAO σε ξηρά και σε θάλασσα. Οι συμφωνίες έχουν υπογραφεί ενάντια στις επιθυμίες του κοινοβουλίου που εδρεύει στη Βεγγάζη, το οποίο τις έχει κηρύξει άκυρες, χωρίς να μπορεί να σταματήσει την εφαρμογή τους.

Δύο συμφωνίες που παραβιάζουν ευθέως τα κυριαρχικά μας δικαιώματα, τόσο αυτές που ορίζει η αιγυπτιοελληνική συμφωνία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων αποκλειστικών οικονομικών ζωνών όσο και οι δυνητικές, παραμένουν στο τραπέζι. Έτσι, η Τουρκία μπορεί να ασκήσει τα «δικαιώματα» της που απορρέουν από την ισχνή συμφωνία οριοθέτησης του 2019 με την κυβέρνηση της Τρίπολης, θέτοντας την Ελλάδα μπροστά σε μια μεγάλη πρόκληση.

Με τη δική μας επιρροή στην κυβέρνηση της Τρίπολης να είναι σχεδόν μηδενική και αυτή της Τουρκίας να αποδεικνύεται διαρκής και ιδιαίτερα αποτελεσματική, η κύρια ελπίδα μας είναι ότι οι εκλογές στη Λιβύη θα φέρουν μια αλλαγή κυβέρνησης. Ωστόσο, δεδομένης της αναβολής των εκλογών και της κατάστασης αυτή τη στιγμή, είναι άγνωστο πότε θα γίνουν οι κάλπες και υπό ποιες συνθήκες. Η Ελλάδα έχει, αναγκαστικά, βάλει τα αυγά της σε ένα καλάθι, αυτό της αντίπαλης παράταξης της Βεγγάζης, ελπίζοντας ότι ο επόμενος Λίβυος ηγέτης θα έρθει από εκεί. Αλλά, ακόμη κι αν αυτό συνέβαινε, είναι αμφίβολο αν μια τακτική, νόμιμη κυβέρνηση θα ήθελε να ακυρώσει μια πολύ συμφέρουσα συμφωνία, όπως αυτή με την Τουρκία, και να την αντικαταστήσει με μια άλλη, αυτή τη φορά με την Ελλάδα.

Εφόσον δεν μπορούμε να απευθυνθούμε στην παρούσα κυβέρνηση της Λιβύης, πρέπει να κινητοποιήσουμε όσους από τους εταίρους μας έχουν επιρροή στην Τρίπολη για να ασκήσουν πίεση ώστε η κυβέρνηση να αλλάξει ρότα. Αυτή είναι μια πολύ δύσκολη προοπτική, δεδομένης της εξάρτησης της κυβέρνησης της Τρίπολης από την Τουρκία. Ωστόσο, δεδομένης της άνευ όρων υποστήριξης που δώσαμε στην Ουκρανία στον πόλεμο της με τη Ρωσία, τώρα είναι η ώρα να την εξαργυρώσουμε ζητώντας από τις Ηνωμένες Πολιτείες να προχωρήσουν πέρα ​​από τη λεκτική καταδίκη των συμφωνιών. Είναι βέβαιο ότι η Άγκυρα θα επιμείνει στην εφαρμογή τους. Οι ΗΠΑ πρέπει να κάνουν ό,τι μπορούν για να το αποτρέψουν και επίσης να ενθαρρύνουν τους Λίβυους να παραπέμψουν την υπόθεση στο διεθνές δικαστήριο της Χάγης, σε συμφωνία με την Ελλάδα.

Αν αυτό φαίνεται απίθανο, υπενθυμίζω ότι πριν από λίγους μήνες, η κυβέρνηση της Τρίπολης είχε ακούσει την Ελλάδα, μέσω τρίτων, να προσφύγει στο δικαστήριο της Χάγης για τις ακόμη μη οριοθετημένες θαλάσσιες περιοχές. Η Ελλάδα δικαίως είχε απορρίψει την ουρά. Το κύριο επιχείρημά μας ήταν ότι η περιφερειακή σταθερότητα πρέπει να βασίζεται σε νομικές συμφωνίες και στην επίλυση διαφορών οριοθέτησης μέσω διαλόγου. Η Ελλάδα θα ήταν έτοιμη να δεχτεί μια διαδικασία διαιτησίας στη Χάγη για την επίλυση των νομικών προβλημάτων που προκύπτουν από τις επικαλυπτόμενες περιοχές που καλύπτονται από τις συμφωνίες Αιγύπτου-Ελλάδας και Λιβύης-Τουρκίας. Πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να προετοιμάσουμε το έδαφος για μια συμφωνία, ιδανικά με μια νόμιμη, δεόντως εκλεγμένη κυβέρνηση. Πρέπει να εκμεταλλευτούμε το γεγονός ότι καμία περιφερειακή δύναμη, και σίγουρα όχι το μεγαλύτερο μέρος της Δύσης, δεν θέλει να δει την Τουρκία να επιβάλλει τη βούλησή της στην περιοχή μέσω παράνομων ενεργειών, ειδικά με τον επικείμενο πόλεμο στην Ουκρανία. Επομένως, θα πρέπει να ζητήσουμε από τις ΗΠΑ, ως ανταμοιβή για τη στάση μας απέναντι στην Ουκρανία, να επεκτείνουν τις «κόκκινες γραμμές» τους έναντι της Τουρκίας πέρα ​​από το Αιγαίο στο Λιβυκό ζήτημα. Σε αυτό, θα είχαμε την Αίγυπτο και το Ισραήλ στο πλευρό μας.

Λειτουργικά, οι επιλογές μας για την αποτροπή των τουρκικών εξερευνήσεων είναι περιορισμένες και δεν θα αποτρέψουν την Άγκυρα, η οποία θα επικαλεστεί επίσης την πρόσκληση της Λιβύης για εξερεύνηση. Πρέπει λοιπόν να κινηθούμε αποφασιστικά, πρώτα απ’ όλα ενεργοποιώντας τον νόμο του 2011 που de facto έθεσε τα όρια της υφαλοκρηπίδας μας εντάσσοντας την Κρήτη (η Τουρκία ισχυρίζεται ότι τα νησιά δεν μπορούν να έχουν υφαλοκρηπίδα). Ταυτόχρονα, θα πρέπει να ξεκινήσουμε έρευνες νότια της Κρήτης για να εξακριβωθούν τα αποθέματά μας σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Δεν πρέπει να πιστεύουμε ότι η Λιβύη θα απέχει από την υποβολή συντεταγμένων της διεκδικούμενης θαλάσσιας δικαιοδοσίας της στα Ηνωμένα Έθνη. απουσία προσφυγής στη Χάγη, τέτοιες ενέργειες είναι αναπόφευκτες.

Αν και η επέκταση των χωρικών μας υδάτων νότια της Κρήτης στα 12 ναυτικά μίλια, από τα 6 που είναι σήμερα, φαίνεται επικίνδυνη, δεδομένης της απειλής της Τουρκίας ότι μια τέτοια κίνηση θα αποτελέσει αιτία πολέμου, είναι απαραίτητο, για δύο λόγους: να αποτρέψουμε «ερευνήσεις» όπως αυτές. του ερευνητικού σκάφους Oruc Reis στα ανοιχτά του Καστελλόριζου, στη ζώνη μεταξύ 6 και 12 ναυτικών μιλίων από την ακτή και να αυξήσει το κόστος για την Τουρκία μέσω μιας κλιμακούμενης επέκτασης της παράκτιας ζώνης.

Είμαστε εν μέρει υπεύθυνοι για την παρούσα κατάσταση, γιατί δεν αναπτύξαμε έγκαιρη στρατηγική επέκτασης των χωρικών μας υδάτων, δεν ενεργοποιήσαμε το δικό μας πρόγραμμα εξερεύνησης υδρογονανθράκων –δεν έχουμε κάνει ούτε μία ερευνητική γεώτρηση από το 2011– και δεν υπογράψαμε συμφωνία οριοθέτησης με τη Λιβύη, παρόλο που διαπραγματευόμασταν από το 2005.

Ο Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων και αναπληρωτής καθηγητής στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος. «Το Μέλλον της Ιστορίας», σε επιμέλεια του καθηγητή Φίλη, διατίθεται από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Από news