Παγωμένα φεγγάρια, καυτά αστέρια, αναζήτηση για συνθήκες φιλικές προς τη ζωή, εξωπλανήτες, γαλαξίες που απομακρύνονται ο ένας από τον άλλο καθώς διαστέλλεται το σύμπαν, μελλοντικά ταξίδια στο παρελθόν του σύμπαντος, νέες αποστολές. Η εκπληκτική προσπάθεια εξερεύνησης του σύμπαντος όχι μόνο πυροδοτεί τη φαντασία αλλά ανοίγει νέους δρόμους για την επιστημονική έρευνα και για ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Διαστήματος, η οποία γιορτάζεται κάθε χρόνο από τις 4 έως τις 10 Οκτωβρίου – τις ημερομηνίες που καθορίζονται από την εκτόξευση του πρώτου τεχνητού δορυφόρου, Sputnik, στις 4 Οκτωβρίου 1957, και την ημερομηνία έναρξης ισχύος της Συνθήκης του ΟΗΕ για το διάστημα, 10 Οκτωβρίου 1967 – Συζητήσαμε για τις τρέχουσες και μελλοντικές διαστημικές προκλήσεις με τον Ιωάννη Α. Δαγκλή, πρόεδρο του Ελληνικού Διαστημικού Κέντρου (ΕΔΚ) και καθηγητή Διαστημικής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν «κινεζικά τείχη» στη διαστημική έρευνα, χωρίσαμε τις επιστημονικές προσπάθειες σε τρία μέρη: πρώτα σε αυτά που σχετίζονται με τη Γη, το κοινό μας σπίτι. Δεύτερον, αυτά που αφορούν το ηλιακό σύστημα. τρίτον, το σύμπαν πέρα. Τα ταξίδια σε μακρινά ουράνια σώματα μπορεί να μας ενθουσιάσουν περισσότερο, αλλά περίπου το 90% της διαστημικής έρευνας αφορά την περιοχή γύρω από τη Γη.

«Το διάστημα είναι μια πλατφόρμα για την παρατήρηση του πλανήτη μας και την ανάπτυξη μιας σειράς κρίσιμων υπηρεσιών που επηρεάζουν και διευκολύνουν την καθημερινή μας ζωή: επικοινωνίες, πλοήγηση, προγνώσεις καιρού», λέει ο Daglis. «Η οικονομική δραστηριότητα που ασκούν τα κράτη και οι επιχειρήσεις είναι έντονη. Ήδη περισσότεροι από 4.500 δορυφόροι βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τη Γη και υπάρχουν άλλοι 2.500 που είναι ανενεργοί. Έχουν επιτευχθεί μεγάλα τεχνολογικά άλματα, αλλά αναζητούμε λύσεις με στόχο περαιτέρω βελτιώσεις», προσθέτει.

Για να καλύψει τις ανάγκες της Ελλάδας, το Ελληνικό Διαστημικό Κέντρο επιδιώκει να βελτιώσει την ανάλυση των 10×10 μέτρων που παρέχεται από το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Παρατήρησης της Γης (Copernicus). «Είναι καλό, αλλά όχι αρκετά καλό για τις εθνικές μας ανάγκες. Η HSC αναπτύσσει ένα εθνικό πρόγραμμα δορυφορικών εικόνων με ανάλυση 3×3 μέτρα, βελτίωση κατά 10», λέει ο Δαγκλής. «Επίσης, οι δορυφόροι παρατήρησης βρίσκονται σε σχετικά χαμηλές τροχιές, 500-2.000 χιλιόμετρα πάνω, προκειμένου να παρέχουν καλή χωρική ανάλυση. Όμως, εφόσον περιφέρονται συνεχώς γύρω από τη Γη, δεν παρέχουν τη συνεχή κάλυψη γεωστατικών δορυφόρων που περιφέρονται σε τροχιά σε απόσταση 36.000 χιλιομέτρων από την επιφάνεια και αιωρούνται συνεχώς πάνω από την ίδια περιοχή του πλανήτη μας. Προφανώς, η ανάλυση εικόνων από τέτοιο ύψος είναι πολύ χαμηλότερη. Η διαστημική βιομηχανία προσπαθεί να συνδυάσει πληροφορίες που λαμβάνονται και από αυτούς τους δύο τύπους τροχιών».

Η νέα εποχή που φέρνουν τα σχέδια για εκτόξευση μεγάλων στόλων δορυφόρων από ιδιωτικές εταιρείες θα φέρει νέες προκλήσεις, αλλά και κινδύνους, σημειώνει ο Δαγκλής. «Οι συνεχείς εκτοξεύσεις, μακροπρόθεσμα, θα επιβαρύνουν το διαστημικό οικοσύστημα. Η συμφόρηση θα αυξήσει τον κίνδυνο συγκρούσεων μεταξύ δορυφόρων, που θα έχουν ως αποτέλεσμα διαστημικά σκουπίδια, τα οποία με τη σειρά τους θα μπορούσαν να βλάψουν σοβαρά ή να καταστρέψουν ολοσχερώς άλλους δορυφόρους. Πρέπει να αντιμετωπίσουμε το θέμα και να ρυθμίσουμε. Χρειάζεται πολύς χρόνος για την ενημέρωση των παγκόσμιων συνθηκών σχετικά με την αμοιβαία επωφελή χρήση του διαστήματος σε επίπεδο ΟΗΕ. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) έχει προσφέρει ένα εξαιρετικό μοντέλο απαιτώντας από κάθε πρόταση να εκτοξεύει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την ολοκλήρωση της αποστολής, συμπεριλαμβανομένης της «απόσυρσης» του διαστημικού οχήματος», λέει.

Υψηλότεροι στόχοι

Σε δεύτερο επίπεδο, εντός του ηλιακού συστήματος, τίθενται υψηλότεροι στόχοι. «Μια πρωταρχική κατεύθυνση είναι η εξερεύνηση ενός ημι-εξωγήινου κόσμου, όπως ο Άρης, που θεωρείται το μόνο ουράνιο σώμα με τουλάχιστον μια θεωρητική ικανότητα να φιλοξενεί ανθρώπους. Φυσικά, αυτή είναι μια πολύ μακρινή υπόθεση. Μια δεύτερη γραμμή εξερεύνησης στοχεύει τα παγωμένα φεγγάρια του Δία και του Κρόνου, τα οποία έχουν μεγάλο ενδιαφέρον για την αστροβιολογία, λόγω της πιθανότητας να φιλοξενήσουν κάποιο είδος ζωής κάτω από την παγωμένη τους επιφάνεια. Είναι κάτι που δεν μπορούμε να αποκλείσουμε, για παράδειγμα στην Ευρώπη ή στον Εγκέλαδο, αφού στην ίδια τη Γη ανακαλύψαμε ζωή σε μεγάλα ωκεάνια βάθη, σε συνθήκες που παλαιότερα θεωρούσαμε απαγορευτικές», σημειώνει ο καθηγητής Δαγκλής.

Το 2023, η ESA θα εκτοξεύσει τον ανιχνευτή JUICE (Jupiter Icy Moons Explorer) που θα κάνει λεπτομερείς παρατηρήσεις του Δία, του γιγάντιου πλανήτη αερίου, και των τριών από τα τέσσερα μεγαλύτερα φεγγάρια του (Γανυμήδης, Καλλιστώ και Ευρώπη) που θεωρείται ότι έχουν νερό κάτω από τους επιφάνεια πάγου.

«Οι μετρήσεις του μαγνητικού πεδίου στην Ευρώπη μπορούν να εξηγηθούν μόνο με την περιστροφική κίνηση του αλμυρού νερού. Στον Εγκέλαδο, ένα φεγγάρι του Κρόνου, έχουν καταγραφεί πίδακες νερού. Η NASA εξετάζει ήδη μελλοντικές αποστολές που θα στοχεύουν στη γεώτρηση στους πάγους της Ευρώπης», εξηγεί ο Δαγκλής.

Μια άλλη ερευνητική επιδίωξη στο ηλιακό μας σύστημα είναι η καλύτερη κατανόηση του συστήματος Ήλιου-Γης και της αλληλεπίδρασης των δύο σωμάτων. «Έχουμε κάνει μεγάλη πρόοδο, αλλά θέλουμε να πάμε ακόμα παραπέρα. Για παράδειγμα, θέλουμε να προβλέψουμε διαστημικό καιρό, διαστημικές καταιγίδες, όπως ακριβώς κάνουμε στην επιφάνεια της Γης, κάτι που θα βοηθήσει πολύ την ασφάλεια των αποστολών και των δορυφόρων», σημειώνει ο Δαγκλής.

Στο άπειρο σύμπαν πέρα ​​από το ηλιακό σύστημα, η κινητήρια δύναμη της ανθρώπινης εξερεύνησης είναι κυρίως τα θεμελιώδη επιστημονικά ερωτήματα για το σύμπαν. «Τα διαστημόπλοιά μας έχουν φτάσει σε ένα απειροελάχιστα μικρό μέρος του σύμπαντος. Έχουμε εκπλαγεί από το πόσους παλιούς γαλαξίες έχουμε ανακαλύψει. Το σύμπαν είναι πολύ παλαιότερο από όσο νομίζαμε.

Παίρνουμε τις πληροφορίες μας μέσω φωτονίων, από όλο το φάσμα της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας και, τελευταία, από τα βαρυτικά κύματα. Τώρα έχουμε ολοένα και πιο καθαρές εικόνες από μακρινά ουράνια σώματα, από πολύ παλιά. Το τηλεσκόπιο James Webb έχει βοηθήσει πολύ. ήταν επίσης σε θέση να ανιχνεύσει, για πρώτη φορά, την ατμόσφαιρα των εξωπλανητών, δηλαδή πλανητών εκτός του ηλιακού συστήματος», λέει ο Daglis.

Γη σε Σελήνη

Η τελευταία μας ερώτηση αφορά τον πρώτο διαστημικό σταθμό της ανθρωπότητας. Γιατί ετοιμάζεται ξανά μια αποστολή στο φεγγάρι; «Πρώτα από όλα, μπορούμε να εκτοξεύσουμε πιο εύκολα από το φεγγάρι βαρύτερα διαστημόπλοια στον Άρη ή αλλού. Επίσης, η Σελήνη περιέχει πολύτιμα ορυκτά, όπως σπάνιες γαίες. Και, φυσικά, υπάρχει πάντα η έλξη να κάνεις μια βόλτα στο φεγγάρι».

Από news